1- Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi hakkında kısa bilgi.
AİHM Fransa’da Strazburg’daki Avrupa Konseyi’nin en önemli parçalarından biridir. Türkiye bu konseyin, daha bilinen ve kullanılan adıyla Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi’nin (AKPM) 47 üyesinden biridir. Hem Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi’ni hem de AİHM’i içine alan yapının adı ‘Avrupa Konseyi’dir
Günümüz AB’sini oluşturan temel metinler, Avrupa Ekonomik Topluluğu’nun (AET) 1957’deki kuruluşundan önce Avrupa Konseyi bünyesinde hazırlanmıştır. Temeli oraya dayanmaktadır.
Bu metinlerin de başında  Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) geliyor. İşte AİHM de AİHS temelinde oluşturulmuş bir yargı sistemidir.
AİHM’in fikir babalarından biri belki de en önemlisi Pierre-Henri Teitgen Avrupa’da ikinci dünya savaşı henüz bitmiş iken 1949 yılında yaptığı konuşmada:
“Hiç kimse yıllar sonrasının geleceğine bakıp kendi medeniyetinin totalitarizm ve diktatörlüğe dönüşmeyeceğini ve ülkesinin böyle risklerden azade olduğunu iddia edemez. Bu nedenledir ki bizler önce davranıp, zamanı geldiğinde alarm çanlarını çalacak bir bilinci ve vicdanı yaratmalıyız. Bu özel vicdan da ancak özel bir Avrupa yüksek mahkemesi yoluyla oluşturulabilir.”
10 yıl sonra yani 1959’da AİHM kuruldu ve hemen çalışmaya başladı. 
Konseye üye ülkelerden bu mahkemeye seçilen yargıçlar ile çalışmasına devam eden mahkeme yargıçların seçimine çok itina göstermekte ve seçim ve kabulleri çok katı kriterlere dayanmaktadır.
2- Kimler başvurabilir?
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ni imzalayan ülkelerden biri tarafından Sözleşmede ve Ek Protokollerde belirlenen haklarının ihlal edildiğini düşünen herkes başvurma hakkına sahiptir.
3- Başvuru süresi ne kadardır?
A.İ.H.Sözleşmesi 35. maddesine göre başvurucunun hakkının ihlal edildiğini iddia ettiği ülkedeki iç hukuk yollarını tüketmesi ve kesin karar tarihinden sonra 6 ay içinde mahkemeye başvurması gerekmektedir. 
4- Başvurunun şekli şartları nelerdir?
Mahkeme içtüzüğünün 47. maddesine göre başvurunun taşıması gereken unsurlar şunlardır:
a) Başvurucunun adı soyadı, doğum tarihi, uyruğu, cinsiyeti, mesleği ve sabit adresi;
b) Varsa vekilinin adı soyadı, meslek ve adresi;
c) Başvurcunun  kendisine karşı dava açmış olduğu sözleşmeci Taraf veya Taraflar;
d) Olayların özet olarak açıklanması,
e) Sözleşme’nin ihlal iddia veya iddiaları ve elverişli kanıtlar hakkında kısa bir açıklama; 
f) Dava konusu ve ana çizgileriyle davacının Sözleşme’nin 41. maddesine göre yapacağı haklı giderim istemi;
g) A.İ.H.Sözleşmesi’nin 35/1 maddesinde belirtilen kabul koşullarına başvurucu tarafından uyulduğuna ilişkin kısa bir beyan;
h) Başvurucunun haklılığını ispata yarar tüm belgelerin ve özellikle dava konusuna ilişkin yargı kararları ve sair karar örnekleri.
ı) Başvuru formunu altı aylık sürenin bitiminden önce doldurmalısınız. Sadece gereği gibi doldurulmuş başvuru formları altı aylık süreyi durdurabilir.
5) Başvuruyu nasıl yapabilirim, hangi adrese ne şekilde göndermem gerekir?
Başvuru formunuzu 6 aylık süre dolmadan posta yolu ile göndermeniz gerekmektedir. Altı aylık süre, iç hukuk yollarının tükettiğinizi gösteren iç hukukta verilen nihai karar tarihinden itibaren başlar. İç hukukta verilen nihai kararın tarihi 10 Şubat ise, başvuru formunuzu en geç 20 Ağustos geceyarısından önce göndermeniz gerekmektedir. 6 aylık sürenin sonunun Cumartesi, Pazar veya resmi tatil gününe denk gelmesi bu süreyi değiştirmez.
A.İ.H.Sözleşmesi uyarınca başvurunun ve başvuruya ilişkin ek belgelerin, başvurucu ya da temsilcisi tarafından hiçbir ülke resmî makamı aracı kılınmaksızın doğrudan doğruya Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin adresi olan “Cour Européenne des Droits de L’Homme, Conseil de L’Europe, F-67075 Strasbourg-Cedex/FRANCE “adresine yapılması gerekmektedir.
6) Mahkeme hangi hakların ihlaline bakar?
AİHS çerçevesinde belirtilen hakların en başında ‘yaşam hakkı’ gelir ve bu nedenle hiçbir üye devlette idam cezası olamaz. İdam cezasını geri getirecek olan ülkelerin üyelikleri hızlı bir süreç ile son bulur.
Bir diğer önemli hak ihlali de işkence ve insanlık dışı muamelelerdir. Bununla birlikte düşünce, vicdan ve din özgürlüğü ile ifade özgürlüğü de sıklıkla mahkemenin önüne gelen ihlal iddiaları arasındadır. 
Mahkemenin önüne gelen en yoğun başvuru çeşidi ise ‘adil yargılanma’, ‘yargılamaların süresi’ ve ‘ulusal mahkemelerce alınan kararların uygulanması’ konularında yaşanan hak ihlallerine ilişkin olmaktadır.
Kürtaj, ötenazi, dini semboller, eşcinsel evliliklerde evlat edinme, başörtüsü, ayrımcılık, yeni teknolojiler, çevre ve daha birçok tartışmalı ve hassas konu AİHS içerisinde genel olarak belirtilmiş ve yorumu içinde bulunan çağın toplumuna ve normlarına göre o günün yargıçlarına bırakılmıştır.
Bu yazının asıl konusunu oluşturan ve özellikle 15 Temmuz 2016 tarihinde Türkiye’de gerçekleşen askeri darbe, darbe girişimi, askeri kalkışma, tiyatro darbe veya her ne ad ile anılırsa alınsın o günden sonra Türkiye’de yaşanan olağanüstü süreç sonucunda Türkiye’de 200 bin civarında kamu görevlisi haklarında hiç bir kesinleşmiş mahkeme hükmü olmaksızın, hiç bir soruşturma olmaksızın Kanun Hükmünde Kararnamelerle görevlerinden ihraç edilmiş, büyük bir kısmı tutuklanmış olup ülkede bu tarihten bugüne değin geçen 4 yıl boyunca çok miktarda hak ihlali iddiası gündeme gelmiştir.
Bu hususlarda meydana geldiği iddia edilen hak ihlallerinin de AİHM’nin yetki alanında olduğu tartışmasızdır.
7) Başvurucu kimliğini gizli tutabilir miyim?
İçtüzüğün 47/3 madde ve fıkrasına göre; kimliğinin açıklanmasını istemeyen başvuru sahibi bunu belirtmeli ve n-hangi sebeplerle kimliğinin gizli tutulmasını istediğini beyan etmelidir. 
Davaya bakan ilgili Daire başkanı gerekçeleri haklı bulduğu takdirde başvuru sahibinin isminin gizli tutulmasına karar verebilir.
8) Mahkemeye gönderilen dilekçe İngilizce veya Fransızca olmak zorundamı?
Herkes kendi dilinde başvuru yapma hakkına sahiptir. Ancak başvuru sonrası aşamalarda Mahkemenin resmi dilleri olan İngilizce ve Fransızca’dan birinin seçilerek yazışmaların bu dille yapılması gerekmektedir.
9) Mahkemeye bir avukat vasıtası ile başvurmak zorunlu mu?
Mahkemeye bizzat başvuru yapmak mümkündür. 
Fakat başvurunun kabülü sonrası, hukuki yardımdan faydalanmak zorunludur.
10) Aynı konuda ikinci kez başvuru veya daha önce başka bir uluslararası organa sunulmuş olan başvuru (Sözleşme’nin 35. Maddesinin 2. fıkrası) Daha önce tarafınızdan sunulmuş ve Strazburg Mahkemesi tarafından incelenmiş olan, şikayetleri ve olayları aynı olan başvurularınız da kabul edilmeyeBİLİR.
Aynı şekilde daha önce Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komitesi gibi başka bir uluslararası organa sunmuş olduğunuz ve aynı içeriğe sahip olan başvurular da kabul edilmeyeBİLİR.
11) Başvuru için gerekli olan mağdurluk statüsü nedir?
Mağdurluk statüsü (Sözleşme’nin 34. Maddesi) Sadece bir hakkın ihlal edilmesinden dolayı mağdursanız, bu ihlalden şikayetçi olabilirsiniz. 
Doğrudan mağdur olabilirsiniz. Mesela, cezaevinde kötü muameleye maruz kaldıysanız ve bu şikayetiniz ulusal yargı makamları tarafından kabul edilmediyse veya cezalandırılmadıysa veya yeterli tazminata hükmedilmediyse, veya yargılamanız uzun süre yapılmadıysa hakkınızda iddianame düzenlenmeden yıllarca cezaevinde tutuklu kalmış iseniz, yargılamanız gerekçesiz yere uzamış ise..
Dolaylı mağdur olabilirsiniz. Mesela doğrudan mağdur olan kişi başvurusunu Strazburg Mahkemesi’ne sunmadan önce vefat ettiyse ve en yakın akrabası olarak akrabanızın örneğin ölümünden veya kaybolmasından şikayet etmek sizin için yeterli menfaat teşkil ediyorsa. Bununla beraber, sunulan şikayet başvurucunun ölümüyle veya kayıp edilmesiyle doğrudan ilgili değilse mağdurluk statüsü kabul edilmeyebilir.
‘Potansiyel’ mağdur da olabilirsiniz. Yabancı uyruklu iseniz ve aleyhinize resmi bir sınırdışı etme kararı bulunması ancak henüz gerçekleştirilmemiş olması halinde, ve gerçekleştirilmesi sizin için gönderildiğiniz ülkede insanlık dışı veya aşağılayıcı muamele veya işkence görme riski teşkil ediyorsa.
Son olarak, Mahkeme’ye başvuru yapıldıktan sonra asıl başvurucunun ölmesi halinde mirasçı veya yakın akrabaysanız, yeterli menfaatlerinizin bulunması koşuluyla başvuruyu devam ettirebilirsiniz.

What's your reaction?
0Cool0Upset0Love0Lol

Add Comment

to top